Gratis openbaar vervoer Ð een sociale kwestie

Ruben Vis

De roep wordt steeds luider: openbaar vervoer moet gratis, met name voor ouderen. En daar valt nog wat voor te zeggen ook. Want ook op andere plaatsen in de samenleving is er een voordeel te behalen als je oud bent. De Tweede Kamer is er, met uitzondering van VVD en CDA, voor. In Amsterdam is er een verkiezingsbelofte van de PvdA mee gemoeid; ouderen morren dat die nog niet is ingelost. In de Staten van Noord-Holland is het CDA er vooral een grote pleitbezorger voor. En de VVD? Wij hebben er nog geen definitief standpunt over bepaald. Er is veel voor te zeggen, maar je kunt er ook tegen inbrengen dat het veel, heel veel geld kost en de vraag is of het noodzakelijk is dat de overheid die kosten maakt om ouderen mobiliteit te bieden. Wat uiteraard tot de vervolgvraag leidt waarom juist voor ouderen dat gratis openbaar vervoer? Ik heb er namens de Volkspartij maar eens origineel geluid aan toegevoegd.

Veel geld
Gratis openbaar vervoer heeft twee elementen: degene die voor noppes meerijdt, en de betaler van dat feest. Om te beginnen kost openbaar vervoer geld, veel geld. En dat hebben we, mits nuttig en effectief besteed, er graag voor over. Maar is het dan niet logisch dat ook de gebruiker ten minste iets betaalt? De gebruiker mag best weten dat een busrit geld kost; door er ook voor te betalen, in plaats van lachend de buschauffeur of controleur te passeren. Daarom pleit ik voor handhaving van betalen, en dat mag best fors lager dan het reguliere tarief.

Isolement
Dan de vraag uit welk potje de rest van de kosten voor het ouderenritje moeten worden betaald. De meeste vingers wijzen naar de overheid. Maar dan niet ten laste van het vervoerbudget. Gratis of flink goedkoper openbaar vervoer voor ouderen is een sociale zaak. Zij beantwoordt aan de wens om ouderen uit een isolement te halen. "Gratis openbaar vervoer gaat eenzaamheid van ouderen tegen," zegt PvdA-Kamerlid Sharon Dijksma dat met het idee op de proppen kwam. Als het aan haar ligt, zouden ook gehandicapten voortaan gratis moeten kunnen reizen. Ook een goed idee, maar daar geldt ook voor dat het een sociale en geen vervoerszaak is.

Verrast
Welaan, zo heb ik in de Statenvergadering betoogd, als men al voor dit plan kiest dan dit plan graag financieren uit de sociale pot, niet uit de vervoerportefeuille. De Staten toonden zich verrast, maar onze gedeputeerde Verkeer & Vervoer greep mijn pleidooi aan. Om zijn CDA-collega voor Sociale Infrastructuur voorzichtig voor te bereiden op het feit dat wanneer haar CDA-Statenfractie zijn zin zou kunnen krijgen, dit dan wel ten laste van hààr portefeuille dient te gaan.
Onze steun is er wel voor een andere vrij reizen maatregel. Minister Peijs gaat op een aantal drukke wegen experimenteren met gratis openbaar vervoer, daar waar het verkeer extra gehinderd wordt door groot onderhoud. Een goede en hopelijk effectieve maatregel waarbij het profijt (gratis) in direct verband staat met verkeer, in dit geval verkeershinder. Iets dergelijks is in Noord-Holland op een paar plaatsen gebeurd. De minister gaat het Noord-Hollandse voorbeeld volgen.

Zomer 2006